Ga naar inhoud

5. Moduskeuze Beoordeling

Doel

Bepalen welke AI-Samenwerkingsmodus (1 t/m 5) passend is voor uw gebruikscasus, als basis voor governance- en toezichtseisen.

1. Doelstelling

Tijdens de Verkenningsfase bepalen wij welke Samenwerkingsmodus (Modus 1 t/m 5) passend is voor de te ontwikkelen gebruikscasus. Deze keuze legt de basis voor de governance-eisen, de technische vereisten en de menselijke toezichtsstructuur van het project.

De beoogde modus wordt vastgelegd in het Project Charter.

2. Beoordelingsproces

De moduskeuze beoordeling bestaat uit drie stappen:

  1. Risicoanalyse — Wat zijn de gevolgen als het systeem een fout maakt?
  2. Beslisanalyse — Wie neemt de uiteindelijke beslissing?
  3. Moduskeuze — Welke modus past het beste bij het risico en de beslisstructuur?

3. Stap 1: Risicoanalyse

Score de volgende vragen. Elke vraag levert 0, 1 of 2 punten.

Vraag 0 punten 1 punt 2 punten Score
Wat is de impact van een fout van het AI-systeem? Geen of herstelbaar Beperkt, intern Groot of extern (klant, juridisch)
Hoe snel moet een fout gecorrigeerd worden? Geen tijdsdruk Binnen dagen Direct (real-time)
Worden persoonsgegevens verwerkt? Nee Geanonimiseerd Ja, direct identificeerbaar
Valt dit systeem onder de EU AI Act hoog-risico categorie? Nee Onbekend Ja
Kunnen besluiten van het systeem iemand benadelen? Nee Indirect mogelijk Ja, direct

Totale risicoscore: _____ (max. 10)

4. Stap 2: Beslisanalyse

Beantwoord de volgende vragen:

a. Wie keurt de output van het AI-systeem goed vóór gebruik?

  • Niemand — het systeem handelt direct (→ hoge modus)
  • Een medewerker keurt elk voorstel goed (→ lage/middelste modus)
  • Steekproef: een medewerker controleert periodiek (→ middelste/hoge modus)

b. Hoe snel moet het systeem reageren?

  • Real-time (\< 1 seconde) → menselijke goedkeuring per beslissing is niet haalbaar
  • Bijna real-time (seconden tot minuten) → beperkte menselijke tussenkomst mogelijk
  • Asynchroon (uren tot dagen) → volledige menselijke goedkeuring haalbaar

c. Wat is de omvang van de beslissingen?

  • Minder dan 100 per dag → individuele beoordeling haalbaar
  • 100–10.000 per dag → steekproef haalbaar
  • Meer dan 10.000 per dag → geautomatiseerde bewaking noodzakelijk

5. Stap 3: Moduskeuze

Combineer de risicoscore met de beslisanalyse om de aanbevolen modus te bepalen:

Risicoscore Beslissing per geval door mens Aanbevolen startmodus
0 – 3 Ja Modus 2 (Adviserend)
0 – 3 Nee, te groot volume Modus 3 (Collaboratief)
4 – 6 Ja, elke beslissing Modus 2 (Adviserend)
4 – 6 Steekproef / monitoring Modus 3 (Collaboratief)
7 – 10 Elke beslissing verplicht Modus 2 (Adviserend)
7 – 10 Niet haalbaar door volume Modus 4 (Gedelegeerd) — met strenge Harde Grenzen

Begin laag, schaal op

Start in de laagst haalbare modus om vertrouwen en data op te bouwen. Verhoog de modus pas na bewijs van betrouwbaarheid (≥ 90% nauwkeurigheid over minimaal 4 weken productie).

Modus 5 (Autonoom)

Modus 5 vereist altijd een expliciete beslissing van de stuurgroep én goedkeuring van de Guardian. Het is geen automatische vervolgstap op Modus 4.

5b. Architectuurspecifieke Overwegingen

De moduskeuze hangt mede af van het type AI-architectuur. Elk type heeft specifieke aandachtspunten bij de beoordeling:

Architectuur Primair Aandachtspunt Sleutelvragen
RAG (Retrieval-Augmented Generation) Documentdekking & ophaalrelevantie Beschikt u over ≥100 kwalitatieve brondocumenten? Kunt u ophaalrelevantie meten?
Fine-tuning Labelbudget & datakwaliteit Beschikt u over 5k–50k gelabelde voorbeelden? Is de data representatief voor de productiecontext?
Agentisch (Modus 4-5) Toolbetrouwbaarheid & harde grenzen Zijn de aangeroepen tools betrouwbaar? Wat is de ergst denkbare actie die de agent kan uitvoeren?

Architectuurkeuze beïnvloedt moduskeuze

Een RAG-systeem met beperkte brondocumenten start doorgaans in Modus 2. Een agentisch systeem met financiële tools vereist minimaal Modus 4 governance — ongeacht de risicoscore.

6. Vastlegging

De uitkomst van de moduskeuze beoordeling wordt vastgelegd in:

  1. Project Charter — Sectie 'Samenwerkingsmodus': noteer de gekozen modus en de motivatie.
  2. Harde Grenzen — Definieer de grenzen die passen bij de gekozen modus.
  3. Validatieplan — Koppel de modus aan de vereiste validatie-intensiteit (zie Validatie Model).
Te documenteren Waar Eigenaar
Gekozen modus (1–5) Project Charter AI PM
Risicoscore en motivatie Project Charter Guardian
Harde Grenzen gekoppeld aan modus Harde Grenzen document Guardian
Validatie-eisen op basis van modus Validatieplan Tech Lead + QA

7. Gerelateerde Modules

Volgende stap: Bepaal de samenwerkingsmodus en leg deze vast in het Project Charter → Zie ook: AI-Samenwerkingsmodi